Urcker Kroniek over het medisch centrum gepresenteerd
Op de Dag van de Urker Geschiedenis werd de nieuwe Urcker Kroniek gepresenteerd over het medisch centrum. Het ontstaan, het gebruik en de ontwikkeling van dit gebouw wordt weergegeven aan de hand van berichten, rapporten en verhalen uit de eerste of tweede hand van Urkers.
Daaruit blijkt overduidelijk de centrale rol die dit gebouw heeft gespeeld als het gaat om de Urker volksgezondheid en hygiëne. De Urcker Kroniek verscheen naar aanleiding van de renovatie en nieuwbouw van dit gebouw dat ooit als buurthuis was gebouwd. De huidige eigenaar Johan Hartman heeft de uitstraling van het gebouw bewaard en er opnieuw zorgfuncties in ondergebracht.
De voormalige huisartsen Dick Visser en Wim de Visser hebben de historie van dit gebouw op een rijtje gezet. Henk Kapitein droeg de persoonlijke ervaringen bij die hij optekende uit interviews met diverse personen die op een of andere manier met het medisch centrum te maken hebben gehad.
De omstandigheden waren armoe dig, door ruimtegebrek zaten de Urkers dicht op elkaar en de veelheid aan sociale contacten droeg bij aan snelle verspreiding van besmettelijke ziekten. Het riool werd geloosd in open water waar ook in werd gezwommen. Pas in 1950 had Urk schoon water met de aansluiting
op het waterleidingnet.
,,Desondanks werden de mensen oud op Urk, dus niet iedereen zag de noodzaak in van preventieve gezondheid”, aldus Henk Kapitein. Volgens Wim de Visser dacht de overheid hier toch anders over. ,,Er werd vol ingezet op voorlichting over hygiëne en hoe om te gaan met besmettelijke ziekten. Met name tuberculose (tbc) was een ziekte die veel slachtoffers eiste. Op Urk stierven dubbel zoveel mensen aan tbc dan landelijk. Vooral op jonge en middelbare leeftijd.”
Mede op aandringen van de notabelen op Urk, de dokter, de burgemeester en de dominee, werd op Urk in 1907 een afdeling van Het Witte Kruis opgericht. Deze particuliere organisaties, waar mensen lid van moesten zijn, zorgden voor voorlichting en verstrekten medische hulpmiddelen. De financiering moest vanuit de bevolking zelf komen en op Urk was dit de dameskrans Het Goede Doel die met een jaarlijkse bazar zorgde voor de broodnodige bijdrage.
In 1936 kreeg Urk een nieuw buurthuis dat geëxploiteerd werd door Het Witte Kruis. Het werd ingezet als consultatiebureau, onderzoek van de schooljeugd en bevolkingsonderzoek. Ook was er een douche- en badgelegenheid. ,,In de kroniek kunnen we lezen hoe die zorgfuncties zich in de loop der tijd steeds uitbreidden. Het gebouw speelde een centrale rol in de Urker gezondheid. Als we terugkijken dan geeft het ook reden tot zelfreflectie. Ik verwijs naar het allereerste grote tbc-onderzoek uit 1941. Tbc is goed te behandelen infectieziekte, die je jarenlang ongemerkt bij je kan dragen. Pas als het zich ontwikkelt tot open plekken op de longen, waardoor je anderen besmet. Van de 4.000 opgeroepen inwoners lieten 2.666 zich ook onderzoeken. Hiervan hadden er 52 actieve tbc, waarvan 15 open tbc en dus besmettelijk. Zij werden vervolgens behandeld, maar er waren er dus ruim 1.300 die zich niet lieten testen. Daar waren er dus waarschijnlijk ook zeven of acht die op dat moment bezig waren om anderen te besmetten. Wat heeft dit betekent voor al die kinderen die op latere leeftijd naar een sanatorium moesten? De vraag rijst dan of de Urkers er, met de kennis van nu, goed aan hebben gedaan om weg te blijven? En dan komt de vervolgvraag: doen we het met de kennis van nu dan wél beter op Urk?”, zo sloot De Visser af.
Gaan we het Urk-cultuur noemen?
Vondsten in Zeeheldenwijk zijn uniek in ons land
Bijzondere archeologische vondsten worden vaak genoemd naar de vindplaats. De resultaten uit het archeologisch onderzoek in de Zeeheldenwijk en Port of Urk zijn zo bijzonder, dat er toch voldoende reden is om ook hier de naam van Urk aan te verbinden.
De tot nu toe gedane archeologische vondsten worden gekoppeld aan de Swifterbantcultuur en het Pre-Drouwener tijdperk. Met name de vondsten uit de nieuwe steentijd zijn bijzonder en worden nergens anders in ons land aangetroffen. Het gaat om aardewerk, haardkuilen en vuurstenen pijlpunten.
Boudewijn Goudswaard en Stella Landskroon van The Missing Link presenteerden de voorlopige resultaten van het archeologisch onderzoek. Dit was nodig om hier als gemeente Urk te mogen bouwen. Een deel is inmiddels opgegraven, maar een groot deel blijft in de grond zitten. De komende vijf jaar zullen er nog locaties worden onderzocht waar archeologische vonsten worden verwacht. Op plekken waar verstoring plaatsvindt, bijvoorbeeld waar het warmtenet wordt aangelegd, moet er gegraven worden.
Stella Landskroon gaf aan dat pollenonderzoek een goed beeld geeft van hoe de omgeving van Urk er duizenden jaren geleden uitzag. Een rivierenstelsel met hoger gelegen zandduinen en dekzandruggen waar de mensen op woonden. Tijdelijk, want in de wintermaanden trokken ze naar hogere gebieden. De veranderende vegetatie laat volgens Stella de stijgende waterspiegel zien. Van dennenbos naar gemengd eikenloofbos, elzenbroekbos en uiteindelijk rietmoeras.
De omgeving van Urk werd in de loop der eeuwen zo nat dat alleen de hoge keileembult nog overbleef voor bewoning. De bewoningssporen die hier gevonden worden dateren uit de middeleeuwen, al vermoeden de archeologen wel dat de bult ook in de steentijd al wel bewoond zal zijn geweest. Het is de bedoeling dat de sporen van deze vroege bewoning in de nieuwe woonwijk worden uitgebeeld.
Rondkijken
Er is ook een 3D omgeving gebouwd van hoe de omgeving van Urk er in het Midden Steentijdperk uit kan hebben gezien.